İdamından 400 yıl sonra aziz ilan edilen celladıyla şakalaşan Sosyalist

h. burak öz, thomas more, ütopya
h. burak öz, thomas more, ütopya

“Kellesi uçmakla insanın başına felaket gelmez” diyen ölümünden 400 yıl sonra azil ilan  Thomas More

Eu (iyi) ile  ou (olmayan) kelimelerinin benzerliğinden yararlanarak elde edilmiş bir kelime oyununa dayanır ütopya kelimesi. Tanımı gereği, hem iyi olan, hem de henüz var olmayan bir yer demektir. Ütopya kelimesini edebiyata ve felsefeye kazandıran Thomas More efendidir. Utopia, defalarca siyaset bilimsel açıdan ele alınmıştır. Yazınsal  açıdan ele alınmaması ya da hakkında ulaşılabilir fazlaca yazınsal inceleme olmaması, henüz 16. Yüzyılda sosyalizmden bahsediyor olmasıyla açıklanabilir. Ütopya adlı eserinde More, sosyalizmle büyük benzerlikler taşıyan bir adayı betimlemektedir..  Aklıselim herkesin yaşamak isteyeceği bir ülkedir burası…

NASIL BİR YERDİR ÜTOPYA

More’un Ütopya ülkesi hakkında bilgi vermek gerekirse  öncelikle her insan üreticidir. Üretime katılmayan eşek arıları, hazır yiyiciler yoktur. Burad planlı bir şekilde kâr etmek için değil, ihtiyaca göre üretim yapılır. More’a göre insanların mutluluğu için iyi yönetilme değil de  eşitlik içinde özel mülkiyetin kaldırılması gereklidir. Onun ülkesinde hiç kimse özel mülk kavramını bilmez. Böylelikle  pek çok mutsuzluk ve beladan uzak durulmuş olunur. Hırsızlık, kıskançlık önlenmiş olur. Herkesin evi aynı stildedir. Evlerde bir sokak bir de bahçe kapısı var ve kilit yoktur. Herkes istediği eve girebilir. Sahiplik duygusu olmasın diye 10 yılda bir evler değiştirilir. Evlerin böylesine düzenli olduğu bir adada kıyafetlerde oldukça düzenlidir. Hemen hemen herkes aynı şekilde gösterişsiz bir renkte giysiler giyinir. Köylerde 40 kişinin çalıştığı çiftlikler bulunur ve bunlar yaşlı ve bilge olan biri kadın ve biri erkek iki kişi tarafından yönetilir. Çalışma süreleri de sadece 6 saattir. Bu durumu More günümüzde çalışan kesimin sadece kendisine değil zengin kesime de bakması gerektiğini,dolayısıyla bu durumun emekçilerin işlerini oldukça zorlaştırdığını söyleyerek açıklıyor ve Ütopya gibi eşitlikçi bir ülkede insanların 6 saat çalışmasının onlara yettiğini söylüyor. Bireyler aileleri, aileler “philarch” denen yönetim birimlerini oluşturur. Philarch önderleri daha üst bir kademede temsil olunur. Philarch aynı zamanda bir iş birimidir. Tarlalarda kolektif çalışılır. Sabah üç, öğleden sonra üç, olmak üzere günde altı saat çalışılır. 6 saat çalışma süresi Marx’ın Kapital’inde de yer alır.

Ütopya halkı arasında eşitlik vardır. Kolektif yaşam sadece tarlalarda değil, ihtiyaçların giderilmesinde de söz konusudur. Çocuklar ortak bakım hanelerde büyür, yemekler halkevlerinde yenir. Her üretici üretiminin fazlasını belli zamanlar zarfında ortak bir alana getirir. Ve bu alanda eşit şekilde ihtiyaca göre yurttaşlara pay edilir. Para Ütopya’da gereksiz bir kavramdır. Altın gibi göz alıcı madenler ise Ütopyalılara küçük yaşlarında oynasın diye verilen büyüklerin taşıması, takması halk içinde hoş karşılanmayan yararsız maddelerdir. Devlete ve yönetime dair tüm sorunlar halk kurultaylarında görüşülür. Kurultay ve büyük halk toplantıları dışında memleket meselelerini konuşmak yasaktır. Yönetsel olarak cumhuriyetten bahsedildiği söylenebilir. Sınıf yoktur.

MORE’DAN  TEORİDE VE PRATİKTE ÇELİŞKİLER

Thomas More’nin Ütopya adlı eserinde ve yaşamında ilginç ve sosyalist düşünceye ters düşecek şeylerde vardır. Bu More’un ilginç karakterinin ve yaşantısının dışında 1478-1535 arasında  monarşiyle yönetilen İngiltere’de yaşamasından da kaynaklanır.

More’un şaşırtan başlıca çelişkisi İngiltere Kralı 8. Henry’nin baş danışmalığını yapmış olmasıdır. Oysaki  More 8. Henry’nin danışmanı olmayı reddetmiş ancak zorla bu göreve getirilmiştir.  Ütopya adlı eserinin birinci bölümünde dönemin İngiltere’sindeki gelir dağılımındaki eşitsizlikleri  yermiş, bütün yurttaşların eşit olduğu Ütopya ülkesine özlem duymuştur. İngiliz emperyalizmine duyduğu tepkiden dolayı bu kitabı kaleme almıştır. Okuyucuların 16. Yüzyılda İngiltere’de egemen olan sefalet ve yoksulluk ile Ütopya’daki refah ve mutluluğu kıyaslamasını sağlamaya çalışmıştır.  Ne yazık özlem duyduğu ülkeye kavuşmak için çabalamak  yerine yaşamaktan hoşlanmadığı ülkeye danışman yapılmıştır.

Bir başka çelişki ise pek benimsemediği dini inançlar yüzünden idam edilmesidir.  More, İngiltere Kilisesini ve yasalarını tanımayarak, Vatikan’a sadık kaldığı için idam edilmiştir. Oysaki Ütopya ülkesinde Vatikan’ın da karşı çıkacağı kadınların rahip olabildiği farklı bir din tasavvur etmiştir. Ayrıca Ütopya ülkesinde ateizm yani dinsizlikte suç değildir

Thomas More’un Ütopyasında köleler  olması bir başka çelişkidir. Her ne kadar kölelik Ütopya’da başka ülkelerden gönüllü köleler gelecek kadar cazip olsa… Yurttaşlardan köleler sadece suç işlemiş olanlar olsa bile bu dünya vatandaşlarının eşitliğini savunan sosyalizmle çelişir.

More’un  fiilen son çelişkisi idam sehpasında olmuştur. Hayatının belki de tek radikal çıkışını idam sehpasında yapmıştır. İdamı gerçekleştirecek olanlarla bir süre dalga geçtikten sonra, “Kellesi uçmakla insanın başına felaket gelmez” demiştir.  Daha sonra ise ”Sakalım vatana ihanet etmedi, en azından benimle birlikte idam edilmesin” deyip celladına boynunu uzatmıştır. Cellat More’un boynuna baltayı indirirken sakalına dikkat etimi bilinmez; ama  yazar ölümünden 400 yıl sonra trajikomik şekilde  Vatikan tarafından aziz ilan edilmiştir.

HAYATI

7 Şubat 1478’de, Londra’da doğmuştur. Babası dönemin önemli bir yargıcı olan Sir John More’dur. Eğitim için Oxford Üniversitesi’ne girdi. Oxford’da geçirdiği 2 yılda yazmaya başladı. Antik Yunan ve Latin edebiyatına ilgisi de bu dönemde oldu. Daha sonra Londra’ya geri döndü ve 1496 yılında hukuk öğrenimi görmeye başladı. 1501 yılında avukat oldu. Hukuk öğrenimi gördüğü yıllarda manastır yaşamı yaşamakta ve bir rahip olmak isteğiyle yanıp tutuşmaktaydı. Yine de zamanla bu duygusu söndü ve ruhu ülkesine hizmet etmek isteğiyle doldu. Bunun üzerine 1504 yılında parlementoya girdi. Bu sıralarda ünlü Hollandalı yazar Erasmus ile olan arkadaşlığı iyice gelişti ve Erasmus 1509’da basılan ünlü eseri Encomium Moriae`yi (Deliliğe Övgü) Thomas More’a adadı. 1517’de Kral’ın hizmetine girdi. Giriştiği başarılı bir diplomatik görev ardından şövalye unvanı verildi ve yardımcı veznedar ilan edildi. Kralın kişisel danışmanı olarak kariyeri parlamaya devam etti. 1525’de Lancaster Düklüğü’nün bakanı oldu. Kral Henry VIII’in evlilikleriyle ilgili konularda ona yeterince yardım edemeyen Lordlar Kamarası başkanı Kardinal Wolsey’i istifaya zorladıktan sonra yerine Thomas More’u Lordlar Kamarası başkanı ilan etti. Başlarda Kralın düşüncelerini paylaşan More, zamanla Kralın protestanlığa olan artan ilgisi ve kiliseye olan negatif düşüncelerinden rahatsız oldu. Kişisel olarak protestanlığı sevmiyor ve doğru bulmuyor, dönemin katolik kilisesini benimsiyor ve önemsiyordu. Protestanlığı eleştiren kitaplarıyla Kral ile olan ilişkisini gerdikten sonra 1531’de Krala bağlılık yemini etmeyi reddetti. Daha sonra hastalığı bahane ederek 1532’de görevlerinden ayrıldı. 1533’de Anne Boleyn’in İngiltere Kraliçesi olarak ilan edildiği taç giydirme törenine katılmayı reddedince şimşekleri üzerine çekti. Yalan davalar ve dedikodular başladı. Parlementonun Anne Boleyn’i İngiltere’nin kraliçesi olarak ilan edebileceğini kabul etmesine rağmen, bağlılık yemini etmeyi reddetti zira bu Papa’ya karşı bir davranış olurdu. Bu yüzden tutuklandı. Daha sonraları Kralı kilisenin başkanı olarak görmediği yönünde bir yalan da önüne işlemiş olduğu bir suç olarak getirildi. Ölüm cezasına çarptırıldı. 6 Temmuz 1535’de idam edildi.

KAFASINI ALMA MÜCADELESİ

More’un kesilen başı, Londra köprüsü üzerinde bir ay sergilendikten sonra kızı Margaret Roper, başı alabilmek için köprü görevlilerine rüşvet vermiş ve başı evinde, kurşundan yapılmış bir kutu içinde muhafaza etmiştir. İhbar edilerek tutuklanan Margaret, önce hapsedilmiş, daha sonra serbest bırakılmıştır. 1544’te öldüğünde, babasının başı ile beraber gömülmüştür. 1824’de, mezarı açılarak, kesik baş Canterbury’de St. Dunstans kilisesinde sergilenmiş, daha sonra tekrar kaldırılmıştır.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s